Vlada Republike Srpske ukinula je koncesiju za eksploataciju uglja lignica teslićkoj firmi “Drvo-export” na ležištu “Bistrica” kod Prijedora.

Razlog ukidanja nije, naravno, činjenica da je rudnik otvoren nezakonito i da su potrebne dozvole pribavljene mjesecima nakon što su bageri raskopali njive u ovom selu, nego “usljed potpune iscrpljenosti rezervi mineralne sirovine”.

“Utvrđuje se prestanak ugovora o koncesiji za eksploataciju uglja (lignita) na ležištu “Bistrica” kod Prijedora od 28. septembra 2023. godine, zaključenog između Ministarstva energetike i rudarstva Republike Srpske, “Drvo-exporta“, navodi se u objavi Vlade RS uz navođenje razloga potpune iscrpljenosti ležišta.

Mještanin Bistrice Zoran Ninić rekao je za CAPITAL da je kopanje prestalo prije više od godinu i po dana, a da je na površinskom kopu nastala potpuna devastacija eksploatacionog polja, odnosno životne sredine.

Kaže da mu nije jasno kako je Vlada mogla raskinuti koncesioni ugovor, a da nije utvrdila u kakvom se stanju nalazi površina nekadašnjeg rudnika.

“Odgovorno tvrdim da rekultivacija u Bistrici nije urađena niti jedan odsto. Ili postoje nova pravila ovog postupka koja mi ne poznajemo. Nadležni neka pošalju kompetentnu komisiju da utvrdi da li je rekultivacija dobro urađena, pa onda neka raskidaju ugovor“, kaže Ninić.

Djelimično uređen dio eksploatacionog polja

Objašnjava da su ispremještane ogromne količine raskrivke i razbacane okolo. Dodaje da je jedan dio eksploatacionog polja lagano uređen, ali da tu nema ni govora o pravoj rekultivaciji, a da se to već vidi sa dolaskom lošeg vremena i posljedica.

“Oborinske vode devastiraju teren dodatno, prave kanale. Sve izgleda kao teren za snimanje apokaliptičnih filmova. Iznad eksploatacionog polja je ogromna deponija jalovine visoka oko 15 metara, površine tri do pet dunuma zemlje“, kaže Ninić.

Firma “Drvo-export” iza koje stoji odbornik SNSD-a iz Teslića Srđan Klječanin Rufi prema ugovoru uplaćivala je koncesionu naknadu Vladi RS za eksploataciju u visini od 2,6 KM po toni eksploatisanog uglja.

Iako su kopanje počeli još u martu, “Drvo-export” je tek dva mjeseca kasnije, u maju 2023. godine podnio Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS zahtjev za prethodnu procjenu uticaja na životnu sredinu.

Takozvana nulta situacija, stanje prije početka kopanja i dobijanja koncesije nije ni mogla biti utvrđena u tom trenutku.

Rufi je za CAPITAL rekao da pojedinci koji su opstruisali rad rudnika nisu stručni da govore o stanju u Bistrici. Tvrdi da je rudnik adekvatno rekultivisan i da je doveden u prvobitno stanje.

“Njihova mišljenja nisu stručna. Da jesu, bavili bi se rudarstvom i bili bi nadležni u ministarstvu za te poslove. Po meni, tamo je sve u redu, mogao bih da napravim fudbalski teren da klubovi igraju. Komisija je pregledala teren i potvrdila da je sve uredno“, kaže Rufi.

Vlasti i inspekcije su mjesecima ignorisale sve pozive, proteste i tužbe mještana, pa i odluku Skupštine grada Prijedora da se obustavi kopanje.

Inspekcije tako mjesecima nisu primjećivale ogromne hrpe uglja i jalovine na lokalitetu Bistrica, a policija je obezbjeđivala prolaz kamionima natovarenim ugljem i sklanjala građane koji su mjesecima protestovali.

Četiri tužbe protiv ekološke dozvole

Ekološku dozvolu su dobili u januaru 2024. godine, ali je ona u oktobru 2024. godine pala pred Okružnim sudom u Banjaluci i to po tužbi Centra za životnu sredinu i oko 30 mještana.

Utvrđeno je da dozvola nikako nije mogla da bude zakonita, zato što je potpisana punih osam mjeseci nakon što je počela eksploatacija.

Uprkos tome, ministarstvo je nastavilo da izdaje ove dozvole, a sudovi da ih poništavaju i u narednom periodu. Tako je ekološka dozvola pala tri puta.

Pravnik u Centru za životnu sredinu Banjaluka Ratko Pilipović za CAPITAL je potvrdio da je prije dva mjeseca podnesena i četvrta tužba protiv ekološke dozvole “Drvo-exportu”.

“Upoznati smo sa završetkom eksploatacije i da je odjavljen iz registra eksploatacionog polja. Taj dio je regularan i najavljen prije par mjeseci. Međutim, ono što nije regularno, jeste stanje na terenu. Mještani su u pravu, bili smo tamo za potrebe pisanja četvrte tužbe protiv ekološke dozvole i uvjerili se da nije rekultivisano kako treba. Najveći apsurd je što ekološka dozvola nije pravosnažna, rudnik je iscrpljen i zatvoren“, kaže Pilipović.

Kaže da je apsurdno pitanje odnosa pravosnažnosti i izvršnosti ekoloških dozvola koje se izdaju, što se vidi upravo na ovom primjeru.

“Dozvola kada se izda ona je izvršna, bez obzira što je u postupku. Tek kasnije može biti pravosnažna, a mi smo u situaciji da nije pravosnažna i da je još u postupku, a rudnik je zatvoren“, kaže Pilipović.

Rudnik u “Bistrici” zatvoren je u novembru prošle godine, kada je Rufi povukao bagere i poravnao zemljište. Za CAPITAL je rekao da je revitalizovao površinu sijanjem trave i sađenjem stabala.

capital.ba